Istnieją dwa rodzaje mediacji w kontekście sposobu ich wszczęcia.

1. Mediacja sądowa – kierowana przez Sąd w toku zainicjowanego postępowania, za zgodą stron,

2. Mediacja pozasądowa – jej podstawą jest umowa mediacyjna, która zawierana jest pomiędzy stronami. Może to nastąpić przez zwrócenie się stron wspólnie do mediatora, lub sam proces mediacji inicjowany jest przez jedną ze stron jako zlecenie mediacji, a następnie mediator zwraca się od drugiej strony czy wyraża zgodę na przystąpienie do mediacji.

W zasadzie każdy spór może być przedmiotem mediacji.

Czy to z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, rodzinnego, prawa pracy, czy też prawa karnego. Mediacje mogą toczyć się pomiędzy osobami fizycznymi, jak i podmiotami gospodarczymi, a nawet z udziałem podmiotów publicznych.

Obecnie zauważa się zwiększenie znaczenia mediacji jako sposobu rozwiazywania sporu, czego podstawowym przejawem jest kierowanie spraw przez Sądu do postępowania mediacyjnego nawet bez wyraźnego wniosku stron (np. w sprawach rozwodowych), co często jest istotnym bodźcem do podjęcia rozmów, których skonfliktowane strony same by nie podjęły.

Tempo życia, jak i skomplikowanie relacji prywatnych, czy też zawodowych, prowadzi do wniosku, że poszczególne postępowania mediacyjne zawsze będą się od siebie różnić. Dodatkowo różnorodność sporów wymusza niejednokrotnie stosowanie nowatorskiego podejścia mediatora do stron, aby wyposażyć je w szansę na kompromis. Co do zasady jednak mediacja składa się ze spotkać indywidualnych, na których każda ze stron może bez skrępowania przedstawić mediatorowi swoje stanowisko, jak i spotkań wspólnych, które są polem rozmów w ramach właściwej mediacji. Mediacja może przebiegać w sposób bezpośredni, przy osobistym kontakcie stron lub pośredni, gdy buforem pomiędzy stronami jest mediator. Taki rodzaj mediacji jest najczęściej spotykany w sprawach karnych, gdzie strona pokrzywdzona nie chce lub nawet nie może osobiście kontaktować się z oskarżonym/oskarżoną.

Z zakończonej mediacji zawsze sporządzany jest protokół i w zależności czy strony dojdą do porozumienia czy nie – Ugoda.

Podstawową korzyścią dla stron jest wspomniana wcześniej odpowiedzialność za sukces, która jednocześnie stanowi ich wzajemne zobowiązanie do wypełnienia warunków porozumienia. Brak czynnika zewnętrznego narzucającego stronom rozstrzygnięcie – jak ma to np. miejsce w wyroku sądu, stwarza stronom podatny grunt na odbudowę relacji i prawidłowe funkcjonowanie. Mówiąc wprost, byłym małżonkom łatwiej jest sprawować opiekę nad dzieckiem w ramach wspólnych ustaleń, niż egzekwować wzajemnie ustalenia sądu, czy też podmiotom gospodarczym łatwiej jest odtworzyć współpracę w przyszłości, gdy wspólnie zażegnały spór.

Poza powyższym do niewątpliwych korzyści należy zaliczyć oszczędność:

1. Czasu – ugoda mediacyjna po jej zatwierdzeniu zastępuje orzeczenie sądu, co pozwala na uniknięcie często długoletnich batalii sądowych,

2. Pieniędzy  - i to na wielu płaszczyznach:

a. Mediacja jest tańsza od post. Sądowego np. sprawa o zapłatę – wynagrodzenie mediatora wynosi 1%, gdy wpis sądowy to opłata ok. 5%, gdzie często to dopiero wstęp do kosztów postępowania, na które składają się koszty biegłych, czy pełnomocników.

b. W przypadku zawarcia ugody przed sądem przed rozpoczęciem przewodu sądowego, Sąd zwraca całość opłaty wniesionej od pozwu,

c. W przypadku zawarcia ugody przed sądem już po rozpoczęciu przewodu sądowego, Sąd zwraca ½ opłaty od pozwu, a dodatkowo częstą praktyką jest przejęcie przez Sąd na rachunek Skarbu Państwa innych kosztów poniesionych przez strony (sprowadza się to do zwolnienia stron z kosztów w sprawie).

Na tak postawione pytanie można odpowiedzieć jedynie twierdząco. W zasadzie nasuwa się inne pytanie. Dlaczego z niej nie skorzystać? Prowadzi ona do odbudowy relacji pomimo sporu, oszczędności czasu i pieniędzy, w zasadzie nie niosąc za sobą ryzyka. Dlaczego zatem rezygnować z szansy na rozwiązanie sporu i kolokwialnie mówiąc świętego spokoju?